endótælfrumurkerfi

Endótælfrumurkerfi er heild endótælfrumna sem klæða innri hvolf æðakerfisins, bæði í blóð- og vessaæðum. Endótælfrumaþekjan myndar þráðastýrða yfirborðið sem aðskilur blóðið frá vefjum og stýrir grundvallarforsendum eins og gegndræpi, blóðflæði og samskiptum milli tækja.

Endótælfurkerfið sýnir fjölbreytni eftir æðum og vefjum. Endótælfrumur í flestum vefjum mynda samfellda þekju, en í ákveðnum vefjum eru þær fenestrated (með göt) eða discontinuous (ósamfelldar) til að auðvelda flæði efna. Lymphatísk endótælfrumur eru sérhæfðar með límerkjum eins og PROX1, LYVE-1 og podoplanin og mynda vefnet fyrir vessaflæði og sýnileikastýringu.

Helstu hlutverk endótælfrumna fela í sér: vörn gegn óæskilegri innfærslu og stjórnun á gegndræpi æðaveggjarins; framleiðslu og losun boðefna sem stýra vefjaflæði og æðavíxli, meðal annars stjórnun á blóðflæði með nitric oxide (NO), prostacyklín og endothelíni; samspil við blóðfrumur og stýringu á bólguviðbrögðum með uppsetningu eða minnkun á færibrautum boðsendara eins og E-selektíni, ICAM-1 og VCAM-1; þátttöku í nýmyndun æðar (angiogenesis) með VEGF, angiopoiötín og Notch/VEGF boðleiðum; og sérhæfðri líffæraleik endótælfrumna í vessa-kerfi með lyfemarkera.

Vökvavöxtur og ónæmisviðbrögð eru töluvert háð endótælfrumuhlutverki. Kerfið er einnig viðkvæmt fyrir sjúkdómum; endótælfrudysfunction tengist háþrýstingi, æðasjúkdómum eins og æðaáhrörnun, bjúg, sepsis og sykursýkisdreifi í æðakerfi. Rannsóknir nota lífprófaendur eins og HUVEC og stofnfrumur til að skilja starfsemi og mögulegar meðferðarleiðir.