delesyonlar

Delesyonlar, genetik materyalde bir kromozomun belirli bir segmentinin kalıcı olarak kaybolmasıyla oluşan yapısal bir varyanttır. Bu kayıp, tek bir genin veya birden çok genin istisnai olarak kaybını içerebilir ve fenotipe göre farklı klinik etkiler doğurabilir. Delesyonlar, somatik (vücut hücrelerinde bulunan) veya germline (germen hatlarıyla aktarılan) olabilir; germline delesyonları kalıtsal olarak kuşaktan kuşağa geçebilir.

Delesyonlar genellikle terminal (kromozomun uç kısmından) veya interstisyal (iç kısımdan) kayıp olarak sınıflandırılır. Mikroskopik boyutlarda olanlar mikrodelesyonlar olarak adlandırılır ve klasik sitogenetik yöntemlerle her zaman görünmeyebilir; bu nedenle mikroarray tabanlı teknolojilerle tespit edilirler. Delesyonun boyutu ve içerdiği genler, bireyin klinik tablosunu belirleyen ana faktörlerdir.

Oluşum mekanizmaları arasında meiosis sırasında rekombinasyon hataları, DNA onarım bozuklukları ve replikasyon baskıları bulunur. De novo delesyonlar çoğu zaman yenidoğan döneminde veya çocuklukta gelişimsel sorunlarla ilişkilidirken, ailede bir delesyon varsa rekürrens (tekrar taşıyıcılık) riski artabilir. İnsanlarda delesyonlar, gelişimsel gecikme, malformasyonlar ve nörolojik sorunlara yol açabilir; etkileri büyüklüğe ve içerdiği genlere bağlıdır. Önemli mikrodelesyonlar arasında 22q11.2 delesyon sendromu (DiGeorge/VCFS), 5p delesyonu (Cri du Chat), 1p36 delesyon sendromu ve Wolf–Hirschhorn sendromu (4p16.3 delesyonu) sayılabilir. Somatik delesyonlar ise kanser gibi durumlarda tümör baskılayıcı genlerin kaybıyla görülebilir.

Tespit yöntemleri arasında kromozom analizi (GTG banding), floresan in situ hibridizasyon (FISH), kromozom mikroarray (CGH array veya SNP-array) ve diğer genetik dizileme yaklaşımları yer alır. Klinik değerlendirme ve genetik danışmanlık, delesyonun boyutunu, konumunu ve olası ek genetiğin etkisini anlamada temel rol oynar.