czerniaka

Czerniak, czerniak złośliwy, to nowotwór wywodzący się z melanocytów, komórek pigmentowych skóry i błon śluzowych. Najczęściej rozwija się na skórze, może także powstawać na błonach śluzowych, w gałce ocznej i innych miejscach. Bywa bardzo agresywny ze względu na skłonność do szybkiego przerzutowania.

Ryzyko wzrasta przy promieniowaniu UV (słonecznym i sztucznym), jasnej skórze, rudych lub blond włosach, niebieskich lub zielonych oczach, licznych znamionach, rodzinnej historii czerniaka oraz immunosupresji. U części pacjentów występują mutacje somatyczne, najczęściej w genach BRAF.

Objawy zależą od lokalizacji. Zmiana skórna bywa asymetryczna, o nierównych brzegach i zróżnicowanym kolorymie. Każdą zmianę należy ocenić dermatoskopowo i potwierdzić biopsją (histopatologia określa Breslow i inne cechy prognostyczne). W przypadku podejrzenia czerniaka wskazane są badania węzłów i obrazowe w celu oceny zaawansowania.

Leczenie podstawowe to wycięcie chirurgiczne zmiany z marginesem zależnym od grubości Breslowa. Dla guzów o większej grubości często wykonuje się biopsję węzła wartowniczego i leczenie systemowe. W terapii adjuwantowej stosuje się immunoterapię (np. nivolumab, pembrolizumab) oraz terapię ukierunkowaną na mutację BRAF (dabrafenib z trametinibem).

Prognoza zależy od stadium: kluczowe znaczenie ma Breslow, ulceracja i obecność przerzutów. Wczesne rozpoznanie i resekcja sprzyjają wyższym wskaźnikom przeżycia. Profilaktyka obejmuje ochronę UV, unikanie sztucznego opalania oraz regularne samodzielne monitorowanie zmian i kontrole u osób wysokiego ryzyka.