arkívsrannsóknum

Arkívsrannsóknir eru kerfisbundin nálgun til að rannsaka fortíð með því að vinna með gögn sem geymd eru í arkívum og öðrum varðveittum gagnasöfnum. Markmiðið er að draga fram upplýsingar um atburði, stofnanir eða persónur með beinum heimildum, svo sem stofnskjöl, dagbækur, bréf, reikningsbækur, minningar, ljósmyndir, hljóð- og kvikmyndir og rafræn gögn. Arkívsrannsóknir byggjast á að skilgreina rannsóknarspurningu, finna viðeigandi arkív og sækja gögn, skoða skjölin með gagnrýnni sýn, staðfesta uppruna gagna (provenance) og samhengi þeirra, meta mögulegar takmarkanir og draga ályktanir sem byggja á gögnum.

Ferlið felur einnig í sér að skrásetja heimildir og tilvísanir með skýrri fyrirframgefinni aðferðafræði, meta áreiðanleika gagna og endurhuggaað samhengi fortíðarinnar. Í kjölfarið er unnið úr gögnum, röðuð og synti niðurstaða með vísan til heimilda og hagkvæmni fyrir lesendur og fræðilega umræðu.

Siðferðislegir og lagalegir þættir skipta einnig miklu, þar á meðal friðhelgi persónuuplysingar, höfundarréttur, aðgangur að viðkvæmum gögnum og reglur arkíva um gagnasöfnun og varðveislu. Notkun arkívrannsókna nær yfir sagnfræði, félagsvísindi, tungumálanám, bókmenntir, ættfræði og menningararfi.

Í Íslandi eru helstu vettvangar arkívstarfs Þjóðskjalasafn Íslands, Árn Magnússon Institute for Icelandic Studies og ýmis háskólarönd, sem varðveita þjóðfélagsgögn, handrit og margskonar upprunaheimildir til rannsóknar.