Verðbólguvísitölur

Verðbólguvísitölur eru tölfræðilegar mælingar á breytingum verðlags á vörum og þjónustu í hagkerfinu yfir tíma. Þær gefa áreiðanlega sýn á verðbólgu og aðstoða við ákvarðanir sem varða peningastefnu, verðlagningu og samningagerð. Með þeim er hægt að bera raunverulegan kaupmátt og þróun verðlags milli tímabila.

Helstu gerðir verðbólguvísitola eru: Neysluverðbólguvísitala (CPI) mælist breytingar á verðlagi fyrir vörur og þjónustu sem heimili kaupa, t.d. matvöru, föt og húsnæði. Framleiðsluverðbólguvísitala (PPI) mælir verðlag þeirra vara og þjónusta sem framleiðendur selja í framleiðsluferlinu, áður en þau ná til neytenda. GDP-deflator mælist breytingar á verðlagi alls gas, sem myndar verðlag í hagkerfinu í heild. Kjarnaverðbólga (core inflation) tekur út sveiflur í orku- og matarvöru til að varpa ljósi á langvarandi þróun. HICP, samræmd neysluverðbólga, notuð er til alþjóðlegra samanburða, aðallega innan Evrópu.

Aðferð og gagnasöfn: Vísitölurnar byggja á verðgögnum fyrir körfu vara og þjónusta og bera saman verðlag yfir tíma. Algengar aðferðir eru Laspeyres- og Paasche-vísitölur, sem hafa áhrif á hvernig basarár og vöruvægi eru ákvarðuð.

Notkun: Þær eru grundvöllur fyrir peningastefnu seðlabanka, launálagningu, verðlagsumbætur og alþjóðlegan samanburð. Takmarkanir felast í breytileika körfu, uppfærslutíma og mögulegu skekkjuhliðar milli hópa eða vöru.

---