Sosyalismo

Sosyalizm, üretim araçlarının toplumsal sahipliği veya demokratik kontrolü yoluyla üretim ve dağıtım süreçlerini yönlendirmeyi hedefleyen bir iktisadi ve siyasi yaklaşım olarak tanımlanır. Amaç, özel mülkiyetin sınırlandırılması ve gelir ile güç farklarının azaltılması yoluyla toplumsal eşitliği artırmaktır. Bu çerçevede çeşitli akımlar, devlet, kooperatifler veya topluluklar aracılığıyla üretimi planlamayı ve sosyal hakları güçlendirmeyi savunur; uygulanış biçimleri ise geniş ölçüde farklılık gösterir.

19. yüzyıl Avrupa’sında ortaya çıkan sosyalizm, Karl Marx ve Friedrich Engels’in çalışmalarıyla kuramsal temel kazanmıştır. Komünist Manifesto (1848) ve Das Kapital gibi eserler üretim ilişkilerini analiz eder. 20. yüzyılda Lenin, Troçki ve Mao gibi liderler bu düşünceyi farklı devlet yapılanmalarında uygulanabilir hale getirmeyi denemiştir. Ayrıca sosyal demokrasi ve reformist akımlar, kapitalizm içinde geniş sosyal politikalar ve refah devletini savunan alternatifler olarak ortaya çıkmıştır.

Günümüzde sosyalizm, demokratik sosyalizm, sosyal demokrasi, sosyalist feministler ve libertaryen sosyalizm gibi değişik yorumu kapsar. Ortak hedefler arasında üretim ve gelirde adalet, temel kamu hizmetlerinin evrensel erişimi ve toplumsal dayanışma vardır. Eleştiriler, verimlilik kaybı, teşvik sorunları ve merkezi planlamanın etkililiği konularında yöneltilir; destekçiler ise eşitlik ve sosyal güvenliğin güçlendirilmesini savunur. Nordic modelleri gibi piyasa ekonomisini koruyan ancak kapsayıcı politikalar içeren uygulamalar bu düşünceyle ilişkilendirilir.