Siðferðisgrundvallis

Siðferðisgrundvallis er íslenskt hugtak sem lýsir þeim grunngildum og reglum sem liggja til grundvallar siðferðislegri dómum og háttsemi. Hugtakið býr til ramma til að ræða hvaða viðmið séu grundvöllur fyrir réttlæti, sanngirni og ábyrgð í mismunandi samhengi, og hvernig samfélög móta og viðhalda þessum gildum.

Í heimspeki og félagsvísindum er spurningin um siðferðisgrundvallis oft á þremur stöðum: hvort grunngildi séu sameiginleg fyrir allar menningar, hvort þau séu að mestu háð menningu og sögu, eða hvort þau séu samsett úr fleiri þætti sem breytast með tímanum. Kenningar eins og Moral Foundations Theory hafa reynst gagnlegar til að kortleggja grunnþætti siðferðislegra gjörða, með tilteknar víddir eins og skaða/hjálpsemi, sanngirni, tryggð, vald og hreinsun sem reynt er að útskýra.

Notkun hugmyndarinnar er útbreidd: hún er notuð í umræðu um stjórnmál, lögfræði, menntun og fjölmiðla til að ræða samstöðu um gildi, skilning á ólíkum viðhorfum og samráð milli hópa. Hún gefur líka römm til að skoða hvernig samfélög meta háttsemi og réttlæti.

Gagnrýni á siðferðisgrundvallis byggist að miklu leyti á því að hún geti ofeinbeitt gildin eða verið erfiður mælingar til að bera saman milli menninga. Það er einnig að greina hvernig grundvallargildi þróast og samverka í samfélagi með breyttum aðstæðum og menningarlegri fjölbreytni.