Samstjörnur

Samstjörnur eru tvær eða fleiri stjörnur sem eru haldnar saman af þyngdaraflinu og hreyfast um sameiginlegan miðpunkt massa. Þær koma oft fram þegar tvær stjörnur myndast úr sama gass- og dustuklumpi eða þegar tvö stjörnumerki ganga saman í stjörnu-kerfi. Reikningar af hringferð þeirra veita innsýn í eiginleika stjarnanna og massa þeirra.

Flokkun samstjarna byggist á því hvernig þær eru rannsakaðar. Visual samstjörnur eru þar sem báðar stjarnurnar sjást í gegnum sjónauka. Spektróskópískar samstjörnur eru greindar með breytingum í spektrum þeirra sem stafa af Doppler-hreyfingu stjarnanna þegar þær hreyfast í kringum miðpunktinn. Eclipsing samstjörnur sýna reglubundnar birtubreytingar þegar annarri stjörnunni leitar fyrir hinni eða gengur framhjá henni. Tilvist annarrar stjörnu sem ekki er sjáanleg getur einnig sést sem hreyfing á existing stjörnu (astrometric samstjarna).

Með hreyfingu samstjarna má afla gagna sem leyfa ákvarðanir um massa stjarnanna og fjarlægðir þeirra. Kepler- og Newton-lögin eru notuð til að reikna heildarmassann, eins og einnig massahlutfall og hraða sem miðpunkturinn segir til um. Slíkar mælingar gera samstjörnur að mikilvægu tól í stjörnu- og þróunarskyni og hjálpa til við að skilja hvernig stjörnur vaxa og deyr.

Dæmi um vel þekkt samstjörnur eru Alpha Centauri AB (og Proxima Centauri sem er í sama kerfi) og Algól, sem er þekkt fyrir reglubundnar birtubreytingar. Samstjörnur eru algeng fyrirbæri í vetrar- og stjörnuheimnum og gegna lykilhlutverki í mörgum rannsóknum.