Paradigmës

Paradigmës (paradigmë) është një term që i referohet një kornize ose modeli të ideve, teorive, metodave dhe standardeve që përcaktojnë mënyrën se si një disiplinë shkencore, shoqërore ose kulturore e kupton dhe e zbatojnë botën. Origjina etimologjike vjen nga greqishtja paradeigma, që do të thotë 'shembull' ose 'përzgjedhje ilustrative', dhe përdorimi modern si koncept shkencor u konsolidua nga Thomas S. Kuhn në veprën The Structure of Scientific Revolutions (1962).

Në praktikën shkencore, një paradigmë udhëheq punën dhe zgjidhjen e problemeve brenda një fushe; ajo quhet shkenca normale. Anomali të papërballueshme krijojnë krizë dhe hapin rrugën për një ndryshim perceptual që mund të çojë në një paradigmë të re. Ky ndryshim, shpesh i quajtur paradigm shift, nënkupton që mënyra e të menduarit dhe interpretimit bëhet më pak e pajtueshme me të vjetrën.

Paradigmet janë gjithashtu përdorur gjerësisht në fusha të tjera si ekonomia, sociologjia, arsimi, teknologjia dhe politika publike për të përshkruar mënyrën se si arsyetimi dhe veprimi organizohen. Shembuj të përdorimit përfshijnë ndryshimet në paradigmën pedagogjike ose reformave të menaxhimit të inovacionit në biznes.

Kritikat ndaj konceptit të paradigmës zgjerohen. Disa studiues kanë sugjeruar se ndryshimet mund të ndodhin gradualisht dhe të integrojnë elemente të vjetra me të reja, duke mos qenë domosdoshmërisht të përputhshëm njëkohësisht. Megjithatë, koncepti i paradigmës mbetet një mënyrë për të diskutuar mënyrën se si standardet dhe praktikat e të menduarit ndryshojnë me kalimin e kohës.