Odamlarga

Odamlarga — odam so‘zining dative ko‘plam shakli bo‘lib, “to the people” yoki “for the people” ma’nosini beradi. Bu shakl odatda kimga yo‘naltirilgan yoki kim uchun amaliy bo‘lgan ishlar haqida gapirganda ishlatiladi.

Morfologiya nuqtai nazaridan: ildiz “odam”, ko‘plik uchun qo‘shimcha “-lar”, dative uchun qo‘shimcha “-ga” qo‘shilishi bilan paydo bo‘ladi. Birgalikda “odamlar” + “ga” bo‘lishi natijasida “odamlarga” shakli hosil bo‘ladi. Bu jarayon davomida kelib chiqadigan vokal uyg‘unligi qoidalari ham saqlanadi.

Qo‘llanilishi: odamlarga ko‘pincha fe‘l oluvchi (recipient) ni ko‘rsatish uchun ishlatiladi. Misollar: U odamlarga yordam berdi. Biz odamlarga xizmat ko‘rsatamiz. U odamlarga sovg‘a berdi. Shuning uchun, maʼnoda yaqinligi “to the people” yoki “for the people” bo‘lgan ifodalarda uchraydi.

E’tibor qoidalari: odamlarga fuqarolik yoki guruh ko‘rinishidagi ko‘p odamlarni qamrab olgan holatlar uchun mos keladi. Shuningdek, singular dative shakli “odamga” bo‘lib, undan farqli ravishda odamlarga ko‘pligi ko‘rsatilgan bo‘ladi.

Tarixiy va tilshunoslik nuqtai nazaridan: bu shakl Turkik til oilasiga xos bo‘lgan ko‘plik va dativ qo‘shimchalari kombinatsiyasi bilan paydo bo‘lgan umumiy negizga ega. Uzbek tilida keng tarqalgan va kundalik matnlarda tez-tez uchraydi.