Nýrnabilun

Nýrnabilun er ástand þar sem nýrun geta ekki sinnt helstu hlutverkum sínum. Helstu hlutverk nýrna eru að hreinsa úrgangsefni úr blóði, halda vökva- og elektrólítemagni stöðugu og framleiða hormón sem hafa áhrif á blóðmyndun og efnajafnvægi líkamans. Þegar starfsemi nýrna minnkar getur uppsöfnun úrgangsefna og vökva valdið einkennum eða alvarlegu ástandi.

Nýrnabilun skiptist oft í bráð bráða nýrnabilun og langvinnan nýrnabilun sem getur leitt til endanlegrar nýrnabilunar. Bráð nýrnabilun þróast yfir stuttan tíma og getur stafað af verulegri lækkun á blóðflæði til nýrna, beins skaða eða stíflu í útflæði þvags. Langvinn nýrnabilun þróast yfir mánuði til ára og er oft orsökuð af sykursýki, háþrýstingi, langvarandi bólgusjúkdómum eða fjölmörgum nýrnasjúkdómum.

Einkenni eru misjafn. Algeng einkenni eru þreyta, bjúgur í fótum eða ökklum, mæði, minnkuð eða óvenjuleg þvaglát, óeðlilegar breytingar á þvagútliti eða vökvasöfnun sem veldur verkjum eða óþægindum.

Greining byggist á blóðprufum sem mæla creatinine og eGFR, þvagrannsóknum til að meta próteinútfellingu, auk annarra greiningar- og myndrannsókna til að komast að orsök og stigi.

Meðferð fer eftir orsök og stig. Bráð nýrnabilun krefst tafarlausrar meðferðar til að laga orsök og stuðla að endurheimt starfsemi. Langvinn nýrnabilun er oft meðhöndluð með stjórn á sykursýki og háþrýstingi, réttum mataræði, líkamsþætti og lyfjameðferð til að hægja á framvindu. Þegar nýrnarnar geta ekki sinnt sínu lengur getur verið nauðsynlegt að nota dialýsu eða nýrna skipti.

Forvarnir byggjast á því að stýra undirliggjandi sjúkdómum, forðast nefrotoxísk efni, og fara reglulega í skoðanir til að greina nýrnabilun snemma.