Limanlar

Limanlar, kıyılarda gemilerin demirleyip yük ve boşaltım işlemlerini güvenli ve kontrollü bir şekilde gerçekleştirebildiği tesisler bütünüdür. Bir liman, doğal bir sığınak ya da yapay olarak inşa edilmiş bir koy etrafında toplanan rıhtım, iskele, demirleme alanları, depolama tesisleri ve terminallerden oluşur. Limanlar, gelen gemilerin güvenli geçişi, yanaşması, yakıt, gümrük ve liman hizmetlerine erişimi için gerekli altyapıyı sağlar.

Başlıca altyapı öğeleri arasında korunaklı liman ağzını oluşturan mendirekler veya kırmalı yapılar, rıhtımlar ve iskeleler, vinçler ve depolama sahaları ile navigasyon ve güvenlik ekipmanları (deniz fenerleri, haberleşme sistemleri) bulunur. Bazı limanlar ayrıca konteyner terminalleri, kuru depolar, serbest bölgeler ve yolcu/kruvaziyer terminalleriyle donatılır. Balıkçı limanları ise küçük ölçekli balıkçılık faaliyetlerine yöneliktir ve farklı tesisler barındırır.

Çeşitler arasında ticari limanlar (konteyner, dökme yük, akaryakıt gibi yük türlerine göre sınıflananlar), yolcu limanları (feribot ve kruvaziyer trafiğini yönetenler) ile balıkçı liminları sayılabilir. Ayrıca doğal olarak oluşmuş limanlar ile yapay olarak geliştirilmiş limanlar arasında fark bulunur; bazıları serbest liman, özel işletmecilik veya uluslararası lojistik merkezleri olarak organize edilir.

Türkiye'de limanlar genellikle Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığına bağlı liman idareleri veya özel işletmecilik tarafından yönetilir. Türkiye kıyılarında Marmara, Ege ve Akdeniz ile Karadeniz'e yayılan pek çok büyük ve küçük liman bulunur; örnekler arasında Ambarlı, İzmir Alsancak, Mersin ve İskenderun gibi ticari limanlar ile Samsun ve Trabzon gibi liman kentlerinin balıkçı ve endüstriyel faaliyetleri yer alır.

Günümüzde limanlar, uluslararası ticaretin lojistik zincirinin kilit parçalarıdır; liman kapasitesinin artırılması, yanaşma ve kaptaj güvenliği ile taşıma verimliliği çevresel sürdürülebilirlik çerçevesinde geliştirilir. Liman tarihinin kökleri antik çağlara kadar uzanır ve bugün dünya ekonomisinde merkezi bir rol oynar.