Hüpofüüs

Hüpofüs (hipofiz bezi), beynin tabanında, sella turcica içinde bulunan endokrin bir bezdir. Hormon üretimini düzenleyen ana merkezlerden biri olup iki ana bölüme ayrılır: ön lob (adenohipofiz) ve arka lob (neurohipofiz). İnsanlarda işlevsel olarak iki bölüme odaklanılır; embriyonik olarak orta lob da tanımlanır, ancak erişkinlerde genelde işlevsiz kabul edilir.

Gelişim ve yapısal kökenler açısından adenohipofiz, Rathke'in keseğinin oral ektoderminden gelişir; neurohipofiz ise diencephalonun nöroektoderminden köken alır.

Hormonlar ve işlevler açısından adenohipofiz TSH, ACTH, FSH, LH, GH ve prolaktin salgılar. Neurohipofiz ise antidiüretik hormon (ADH, vazopressin) ve oksitosin depolar ve bu hormonlar hipotalamustan iletilen sinyallerle depolanıp gerektiğinde salınır. Hipotalamusun releasing ve inhibiting hormonları, adenohipofizin salınımını hipofiz portal sistemi aracılığıyla kontrol eder; neurohipofiz ise hipotalamusla sinirsel bağlantılar yoluyladır.

Kan dolaşımı ve konum açısından hipofiz, superior ve inferior hipofizeal arterlerle beslenir; venöz çıkışı hipofizeal venler aracılığıyla kavernöz sinüse dökülür.

Klinik önemi açısından hipofiz disfonksiyonları, hipopituitarizm veya hiperprolaktinemi gibi durumlara yol açabilir. En sık görülen iyi huylu tümörlerden biri prolaktin salgılayan adenomu (prolaktinom) olabilir; GH aşımı gigantizm veya akromegali, ACTH aşımı ise Cushing hastalığına yol açabilir. ADH eksikliği diabetes insipitus’a neden olabilir; postpartum dönemde gelişen Sheehan sendromu da hipopituitarizme yol açabilir. Tedavide cerrahi, radyoterapi ve ilaçlar kullanılır; prolaktinomlarda dopamin agonistleri etkili olabilir.