þátttökuathugun

Þátttökuathugun (e. participant observation) er rannsóknaraðferð í félags- og mannfræði sem felur í sér að rannsakandi tekur þátt í daglegu lífi þeirra sem verið er að rannsaka og safnar gögnum í gegnum vettvangsnótur og beinar athuganir í raunverulegum aðstæðum. Aðferðin leitast við að lýsa fyrirbærum með tilliti til merkingar og samspils sem ríkja innan félagslegs ramma.

Rannsakandinn getur verið opinn eða dulinn þátttakandi, og hlutverk hans eða hennar getur verið samverkandi eða einhlið, allt eftir rannsóknarspurningu. Gögn eru safnað með vettvangsnótum, dagbókum, samtölum og þátttöku í daglegri starfsemi. Gagnaöflun felst oft í endurteknum samræðum og athugunum sem leiða til kenninga byggðar á gögnum.

Kostir og takmarkanir: Kostir þessarar aðferðar eru dýpt og innsýn í hvernig hegðun, venjur og merkingar mótast í raunverulegum aðstæðum; hún gefur tækifæri til að fá upplýsingar sem ófásafnar spurningariðkannanir missa af og til að fanga óskrifaða þekkingu. Gallar fela í sér mögulega hlutdrægni/áhrif rannsakanda, tímafrekt vinnuferli, siðferðisleg vandamál og erfiðleika við endurgerð og gagnaöflun.

Notkun og saga: Þátttökuathugun er grundvallarleið í mannfræði og félagsfræði en hefur einnig verið notuð í sálfræði, menningarfræði og öðrum greinum. Upphaf hennar er oft tengt etnógrafíu og rannsakendum fyrri tíma; í dag er aðferðin aðlögð og þróuð með nýjum gagnasöfnunartækni og kenninguferlum.