utrikülünü

Utrikülünü, iç kulağın vestibüler sisteminin otolit organlarından biri olan utricle’ı işaret eden Türkçe bir terimdir. İç kulaktaki vestibüler kuvvet alanda bulunan bu yapı, başın doğrusal hareketlerini ve yerçekimine bağlı konum değişimlerini algılar.

Anatomik olarak utrikül, labirintin vestibül bölümünde yer alır ve sakül ile yarım daire kanalları arasında bulunur. Utricle içinde macula utriculi adı verilen özel bir sensör tabakası vardır; bu tabakada sarmal biçimde dizilmiş tüylü hücreler (sensojorlar) bulunur. Stereocilia ve kinocilium adı verilen tüycükler, jel benzeri bir katmanın üzerinde otolit membranı ile birlikte otokonia adındaki kalsiyum karbonat kristallerinin üzerinde yer alır. Yerçekimi etkisiyle otokonia hareketleri tüylü hücreleri uyarır ve bu sinyaller vestibüler sinirlere iletilir.

Fonksiyon olarak utrikülünü, başın yatay düzlemdeki doğrusal hareketlerini (ileriye-geriye, yana-yanay) ve genel baş konumunu algılar. Bu bilgi, vertigo ve denge kontrolündeki vestibulo-oksüler refleksi (göz hareketleriyle denge korunması) ile bütünleşir. Saccule göre farklı bir yönelimde çalışır: utrikülünü yatay hareketleri, saccule ise düşey hareketleri daha çok algılar.

Klinik açıdan utrikül bozuklukları denge sorunlarına yol açabilir. Otoconia'nın yer değiştirmesiyle oluşan benign pozisyonel vertigo (BPPV) gibi durumlar, utrikülünü veya ilişkili yapıları etkileyebilir. Değerlendirme genellikle VEMP testleri ve vestibüler muayene ile yapılır. Etymolojik olarak, Türkçede utrikülünü terimi, utricle’ın belirli bir bağlaçlı ya da nesne oblikteki kullanımını belirtir.