undirsetninga

Undirsetningar er samheiti fyrir setningar sem er háð aðra setningu og geta ekki standið einar. Þær ljúka merkingu í samsettu setningu og gegna hlutverkum sem nafnsetningar (staða sem andsögn eða andlagnir um efni), atvikssetningar (tíð, stað, orsök, skilyrð eða tilgangur) eða sambingssetningar sem lýsa nafnorði. Í íslensku eru undirsetningar táknuðar með tengingarorðunum að, hvort sem, hvort sem er, þegar, áður en, eftir að, ef, vegna þess að, þótt, sem og með nafnorð eða nafnorðshlutum eins og það sem.

Dæmi séu eftirfarandi:

- Ég veit að þú ert heima. Hér er undirsetningin að; setningin eftir henni gegnir hlutverki andlags (nafnsetningar) og stendur sem hluti af samtökunni: ég veit [nafnsetningin að þú ert heima].

- Ég vil að hann komi. Hér er setningin að undirsetningu sem markar nafnsetning sem andlag.

- Ég fer út þegar sólin skín. Hér eru tímasetningarsetning með tengingarorðinu þegar, sem kemur fyrir á undan endanum í setningunni.

- Ef veðrið versnar, verðum við heima. Skilyrðissetningin ef vísar til skilyrðis og kemur áður en meginsetningin er.

- Það sem ég segi er satt. Hér er tilvísunarsamband (relativiserandi hluti) sem vefur saman nafnorð með lýsandi setningu.

Lögmál orðræðu: í íslensku er oft komið fyrir kommuna milli meginsetningar og undirsetningar, til dæmis áður en aðsetningin byrjar. Einnig er algengt að föst orðröð komi í undirsetningum með endalok orðaröðar í setningunni; fið er algengt að sagnorðið komi á endanum í þennan þáttsetning. Undirsetningar eru mikilvæg byggingareining í íslensku og gera talið kleift að tjá flókna hugsun í einu setningarlegu samhengi.