umhverfisáhrifamáti

Umhverfisáhrifamáti er mælitæki eða aðferð til að mæla og meta umhverfisleg áhrif vöru, ferla eða þjónustu yfir líftíma þeirra. Markmiðið er að auðvelda samanburð milli valkosta, styðja hönnun og ákvarðanir í stefnumótun og stuðla að sjálfbærni.

Aðferðarfræði felst oft í líftímalíkani (LCA). Það felur í sér að skilgreina umfangi og mörk matsins, safna gögnum um inntak ferlisins og meta áhrif þess yfir allt líftíma. Algengir þættir sem metnir eru eru losun gróðurhúsa (CO2e), orkunotkun, vatnsnotkun, úrgangur og mengun, auk áhrif á líffræðilegan fjölbreytileika og náttúruauðlindir.

Notkun: fyrirtæki, stofnanir og sveitarfélög nota umhverfisáhrifamáta til að bera saman vörur og þjónustu, bæta hönnun og framleiðsluferla, og styðja umhverfismerking og stefnumótun. Slík matsum geta bent til kostnaðar- og umhverfisleiðréttinga og stuðlað við að markmiðum samkeppnishæfni og samfélagslegs ábyrgðar.

Takmarkanir og gagnrýni: aðferðirnar geta bundist gögnum og valdefningu, sem leiðir til ónákvæmra eða skekkra niðurstöðu. Þyngd einstakra þátta, staðlar og aðferðarval getur haft veruleg áhrif á útkomu. Til að draga úr þessu eru alþjóðlegar leiðbeiningar og rammasett fyrir líftímalíkan notuð (t.d. viðmið og kerfi eins og ReCiPe, TRACI, ILCD).

Samband við önnur hugtök: umhverfisáhrifamát eru oft partur af líftímalíkönun (LCA), og minna bæði á EIA og sjálfbærnismerking.

---