réttindastjórnunar

Réttindastjórnunar er samheiti yfir kerfi, ferla og tækni sem stjórna réttindum til efnis og auðlinda. Hún felur í sér að greina hverjir eiga hvaða réttindi, veita leyfi til notkunar, skrá notkun og framfylgja samningum og lagareglum. Tengist hún m.a. höfundarrétti, einkarétti, vörumerkjum og öðrum takmörkunum sem gilda yfir efni eins og bókmenntir, tónlist, kvikmyndir, gagnasöfn og hugbúnað.

Helstu þættir réttindastjórnunar eru réttindaskráning og auðkenning (til dæmis hverjir eiga eða hafa leyfi til notkunar), leyfisveitingar (licensing), innheimta arða (royalties) og samningagerð, ásamt réttindameta (metadata) sem lýsir réttindum og skilyrðum. Kerfi í slíkri starfsemi halda utan um þessi réttindi og takmarkanir með stöðugu innslætti og rekjaðri notkun.

Notkun margra í menningar- og upplýsingageiranum byggist á réttindastjórnunarferli. Þetta á við um útgáfu, tónlist, kvikmyndir, forritun, gagnasöfn og rafræna dreifingu. DRM, eða dreifð höfundarréttartækni (digital rights management), er tækni sem oft er notuð innan réttindastjórnunar til að takmarka óheimilaðan afritun og dreifingu og krefja leyfi fyrir ákveðnum aðgengi.

Lagalegur rammi og áskoranir: réttindin eru stjórnuð af höfundarréttarlögum og tengdum lögum, sem og alþjóðlegum samningum og réttindasamtökum. Mismunandi lönd hafa reglur sem geta gert alþjóðlega dreifingu flókna. Persónuvernd og gagnannýting, gæði skráningar og gagnsæi í útreikningi arða eru einnig áskoranir.

Framtíð réttindastjórnunar byggist á meiri samvinnu milli markaða, notkun opinna leyfa og opinnar stafrænnar samvinnu. Aukinn áhersla á Creative Commons og sjálfvirka tækni til að auðvelda réttindagreiningu og endurnotkun efnis hefur aukið skilvirkni og gagnsæi.