reynsluhækkanir

Reynsluhækkanir er hugtak sem lýsir hækkanum eða leiðréttingu sem byggir á reynslu einstaklings eða hóps. Í íslenskri umræðu og mörgum kerfum koma slíkar hækkanir til skoðunar þegar greiðslur, kostnaður eða réttindi byggjast á lengri starfsreynslu, sögulegri reynslu eða sönnun fyrir fyrri afrekum. Hugtakið vísar til þess að verð eða réttindi séu ekki kyrrstæð heldur endurskoðuð út frá reynslu eða sönnunargögnum.

Etymologia orðsins kemur frá reynslu og hækkanir; samsetningin gefur til kynna að hækkanirnar séu tengdar þeirri reynslu sem einstaklingur eða stofnun hefur sýnt.

Hagnýting og dæmi: Í lífeyrissjóðakerfi geta reynsluhækkanir komið til sögunnar sem hluti af starfsferliskerfi þar sem lífeyrir eða lífeyrisréttindi hækka með lengri starfsreynslu eða eftir ákveðnum starfsæfingum og embættisferlum. Í tryggingakerfi eru reynsluhækkanir oft kölluð reynslumettun (e. experience rating) og byggjast á sögulegri stjórnun áhættu: fyrirtæki eða einstaklingar með jákvæða eða confiança sönnun fyrir fortíðarmörkum sem hafa áhrif á gjöld eða verðlagningu, en oft leiðir léttari sögð skökk atferli til lægri gjalda og verri reynslu til hærri gjalda.

Gildi og gagnrýni: Reynsluhækkanir geta uppfært réttindi og hvatningu til að auka starfsreynslu eða tryggja ábyrgð, en þær geta einnig aukið ójöfnuð og flækjustig í útreikningum, sérstaklega fyrir nýja aðila eða minni aðstöðu sem hafa takmarkaða reynslu.

Lykilatriði: Hugtakið tengist almennt aðlögun greiðslna eða gjalda út frá reynslu, og á það við í lífeyrissjóðum, tryggingakerfi og launakerfi þar sem reynsla og sönnun gegna hlutverki við ákvarðanir. See also: lífeyrir, tryggingar, reynsla, verðlagning.