rannsóknartól

Rannsóknartól er hugtak sem vísar til tækja, aðferða og verkfæra sem notuð eru til að safna, sannreyna, greina og túlka gögn í rannsóknarferlum. Með þessum tólum er reynt að svara spurningum, prófa tilgátur og komast að staðfestu þekkingu. Þau eru notuð í mörgum greinum, svo sem náttúruvísindum, félagsvísindum, blaðamennsku, réttarvísindum og stjórnun.

Helstu flokkar rannsókartóla eru:

- gagnasöfnunartól (spurningalistar, viðtöl, athugun á vettvangi);

- greiningartól (tölfræðigreining, eigindleg kóðun og innihaldsgreining);

- forensisk tæki og tækninotkun (skrásetning atburða, tölvu- og netsrannsóknir);

- upplýsingatól og gagnaveitusverkfæri (opin gögn, skjalaveitir, leitartól og gagnasöfn);

- stafrænar aðferðir og gagnavinnsla (forrit, gagnagrunnar, gagnavísualisering).

Val rannsókartóla fer eftir rannsóknarspurningu, fræðilegu samhengi, siðferðilegum sjónarmiðum og takmörkunum eins og aðgengi, fjármagni og gögnum. Mikilvægt er að meta gildi, áreiðanleika og hlutdrægni tólanna og að notkun þeirra sé gegnsæ og í samráði við persónuvernd og samþykki þegar við á.

Rannsóknartól stuðla að kerfisbundinni gagnasöfnun, réttri greiningu og stöðlun kenninga. Í vísindum auka þau endurtekni og traustri niðurstöðu; í blaðamennsku að réttmætum heimildum og skýrum framsetningum; í lögreglu- og réttarvörslu að fyllri skráningu og rökstuðnun. Tólin eru verkfæri sem styðja rannsóknarferlið, en þau veita ekki sjálf endanlega niðurstöðu.