parasympatískan

Parasympatíska taugakerfið (PTK) er hluti af sjálfvirka taugakerfinu sem stjórnar óviljastýrðum taugaboðum. Það starfar oft í samstilltu samspili við sympatíska kerfið og hefðbundið „hvíldar- og meltingar“ hlutverk. PTK kemur frá heilataugum III, VII, IX og X (crania) og frá sacral taugum S2–S4 (pelvis), sem kallast höfuð- og grindarútleiðsla (craniosacral outflow).

Helstu áhrif PTK eru rest-and-digest eðli þess: hjartsláttur lækkar, öndunarfæri röskast sem samdráttur í sléttar vefi loftvega og aukin slímyndun. Meltingarkerfi fer aukið: meiri magamót og ristarsamdráttur, aukin seyting munnvatns, magasýrur og briss-ensím. Augun: miósi (samdráttur í stóraukagræna/miðauga) og aukin táramyndun. Þvagkerfi: samdráttur í þvagblaðru og þvagleysla. Kynlíf: parasympatísk örvun getur stuðlað að erection. Heilbrigð taugakerfi skiptir einnig lacrimation og munnvöxt.

Boðkerfi: preganglionískir taugafrumur í PTK losa acetýlkólín (ACh), sem örvar nikotínerga receptora í gagnlínugu taugafrumum. Postganglionískir taugafrumur losa ACh sem virkjar m-lyfirtaka (muscarinic receptors) í markfrumum líffæra PTK. Þetta er í ósattsölu við sympathetic kerfið sem tælir noradrenalín.

Læknisfræði og klínísk áhrif: boðspennur og viðbrögð PTK eru grundvöllur fyrir margvíska lyfjatökur. Antimuscarinic lyf hindra ACh áhrif og valda m.a. útvíkkun mætti; súlufólk dæmi eru atropín og scopolamine. Á móti eru muscarinic agonistar eins og pilókarpín sem notaðir eru til að örva PTK í tilteknum lækningar. Þessi taugakerfi er mikilvægt fyrir eðlilega starfsemi líffæra og jafnvægi þess við aðra taugakerfisþætti.

---