málategundum

Málategundum eru hópar tungumála sem rekja má til sameiginlegs forfaðurs. Málategund er kennd við hina ættuðu tengsl milli mála og byggir á reglubundnum hljóðbreytingum, sameiginlegu orðaforða og annarri málfræði. Tilgangurinn með að greina málategundir er að skilja hvernig tungumál þróast og skjóta upp kollinum uppruna þeirra í langri sögulegri þróun. Málategund eru ekki bara sambland af líkum, heldur byggja þau á erfðatengslum sem eru sannaðir með samanburðarrannsóknum.

Meðal stærstu flokkunarhefða eru málættir og málhópar. Málategund getur haft undirflokka sem kallast ættir eða grein, þar sem hver grein inniheldur tungumál sem deila meiri sameiginlegri arfleifð. Til að teljast sem ein málategund þarf hópur mála almennt að hafa sameiginlegan forfaðir sem meirihluti meðlima hennar horfast í augu við, að minnsta kosti í grunnatriðum.

Dæmi um vel þekktar málategundir eru Indo-evrópska fjölskyldan (t.d. íslenska, enska, þýska, grísku og indí), Sino-Tíbet-fjölskyldan ( kínverska, tibetísk mál ), Afroasiatíska fjölskyldan (t. d. arabíska, amáríska), Austronesíska (tungumál á milli Eyja og í Suð- Miðjarðarhafs) og Níger-Kongo-fjölskyldan (mörg svæðisbundin afrísk mál). Sumir vísindamenn hafa í sögunni gengið lengra og sett fram tilgátur um stærri, eins konar meginfjölskyldur (t.d. Eurasiatic, Nostratic), en þær eru til umræðu og byggja á óyfirvegunni samræmi. Hér og nú er algengast að halda sig við þekktar, vottaðar fjölskyldur.

Aðferð við að finna málategundir byggist aðallega á samanburðarmálfræði og hljóðkerfisfræðilegum tengslum. Notuð eru einnig þættir eins og orðaforðagreining og endurreisn forfæðingar (proto-language) til að staðsetja tungumál innan ættbálks. Mikilvægt er að taka fram að aðrir þættir eins og málmeðferð, tónmál, eða þekkt áhrif tungumála sinna gætu leiðrétt eða ruglað greiningu.

Málategundir hafa mikilvægt hlutverk í rannsókn á tungumálasögu og menningu mannkyns, ásamt því að hjálpa til við kennslu, endurreisn fornátta orða og samræður um menningar-tengsl milli svæða.</s>