miðaldar

Miðaldar, eða miðöld, er tímabil í Vestur-Evrópu sem oft nær frá falli Vestrómverska ríkisins um 5. öld til upphafs nýrrar alda á 15. eða 16. öld. Tímasetningar eru mismunandi milli landa, en almennt er miðöldin skipt í fyrr-, há- og síðmiðaldir (um 5.–11. öld, 11.–13. öld, 14.–15. öld). Tíminn einkennist af mikilvægum breytingum í stjórnmálum, samfélagsgerð, trúar- og menningarlífi og þróun verði grundvallar fyrir nýtt samfélag í Evrópu.

Helstu einkenni miðaldarinnar eru breytingar í stjórnskipan og hagkerfi, með konungsríkjum og keisaradæmum, ásamt þróun jarðeignar- og stéttarsamfélagsins. Borgir og verzlun stækkuðu með aukinni samvinnu og fjarskiptum, en landbúnaður hafði enn helstu hlutverk í hagkerfinu. Kirkjan var ráðandi afl og mótaði bæði trúarlegt líf og menningu; klaustur, skólabyrði og stundum menntun háskóla feþust. Listir og arkitektúr urðu flóknari, frá romönskum stíl að gotískum, og bókmenntir fléttust saman frásagnir, riddarasögur og söguleg verk.

Í Íslandi: Landnámið lauk og kristnitaka á 10. öld; Alþingi var stofnað árið 930 og gegndi mikilvægu hlutverki í löggjöf og samfélagi. Á 13.–14. öld kom Ísland undir norskt konungsvald (1262–1264) og síðar Danmörku; svarti dauði herjaði á meginlands-Evrópu og hafði áhrif einnig á Íslandi seint á miðöldum. Siðaskipti á 16. öld leiddu til breytinga á trúar- og stjórnarháttum og merkja oft endalok miðaldarinnar í íslenskri sögu. Miðöldin hefur haft langvarandi áhrif á íslenska menningu og minningar byggðar á samtíðarsögum og fornarönd.