mannréttindasáttmála

Mannréttindasáttmálinn (International Covenant on Civil and Political Rights, ICCPR) er einn af grundvallarsáttmálum Sameinuðu þjóðanna sem vernda borgaraleg og pólitísk réttindi. Hann var samþykktur af Sameinuðu þjóðunum 16. desember 1966 og tók til fullnaðar 23. mars 1976. Hann er hluti af Alþjóðlegu mannréttindabundinu sem einnig inniheldur Mannréttindayfirlýsinguna (UDHR) og Alþjóðlegan samning um efnahags- og félagsleg réttindi (ICESCR).

Sáttmálinn tryggir helstu borgaraleg og pólitísk réttindi, svo sem rétt til lífs og bann við pyndingum eða ómannúðlegri meðferð (tilteknir greinar 6 og 7), bann við ólöglegri handtöku og óheimilli meðferð, rétt til sanngjarnrar og opinberrar málsmeðferðar fyrir óháðum dómstólum, friðhelgi persónu og heimilis, frelsi til trúar, skoðana og trúarskoðunar, frelsi til samkomu og félagsskapar, réttindi til kjörs og þátttöku í stjórnmálum, sem og jafnræði fyrir lögum og bann við mismunun (greinar 2, 14, 17, 18–22, 25 og 26). Takmarkanir á þessum réttindum eru heimilar með lögum og aðeins þegar þær eru nauðsynlegar til að vernda grundvallarhagsmuni samfélagsins, svo sem öryggi og lýðræði. Dauðarefsing er viðurkennd að vissum skilyrðum samkvæmt sáttmálanum en er markvisst fjarlægð innan viðaukanna.

Mannréttindanefndin (Human Rights Committee) fylgist með framkvæmd sáttmálans. Aðildarlönd eiga að skila reglulegum skýrslum og nefndin veitir almennar ályktanir (General Comments) til túlkunar. Sáttmálanum fylgja tveir viðaukarnir: First Optional Protocol sem heimilar einstökugerðir að kvarta til nefndarinnar eftir að innlendar leiðir hafa beinst, og Second Optional Protocol sem miðar að afnámuni dauðarefsingar.