fyrirkomulagsbreytna

Fyrirkomulagsbreytna eru breytur sem ákvarða uppsetningu tilraunar eða rannsóknar og eru venjulega stjórnaðar eða valdar af rannsakanda til að kanna áhrif þeirra á háðu breyturnar (háðar breytur). Þær geta verið flokkunarlegar (t. d. meðferðategund, tegund efnis, aðstæður) eða tölulegar (t. d. styrkur, hitastig, tími). Hvernig þær eru stilltar eða hvaða stig þær hafa mótar hvernig tilraunin er gerð og hvaða úrtök og mælingar eiga sér stað. Margar fyrirkomulagsbreytur geta verið saman í einni tilraun.

Í tölfræði og gagnagreiningu eru fyrirkomulagsbreytur oft kallaðar factors eða design factors. Með þeim er hægt að meta aðaláhrif og samverkun (interactions) milli breytna, með aðferðum eins og ANOVA eða línulegri aðhvarfsgreiningu. Dæmi: tvíþáttatalraun með tveimur flokkunarbreytum sem hafa mismunandi stig, til dæmis hitastig (lágur-hár) og meðferð (A, B, placebo). Slíkar fyrirkomulagsbreytur hjálpa til við að skipuleggja tilraunir sem eru skýrari og geta gefið stærra samhengi í niðurstöður.

Til að auka réttmæti í tilrauninni er algengt að framkvæma tilviljunarröðun, endurteknar mælingar og blokkun til að minnka áhrif ófyrirséðra breyta og breyta fyrirliggjandi aðstæðum. Þannig stuðla fyrirkomulagsbreytur að skýrari samsvörun milli meðferða og mælinga og auka möguleika til að greina raunveruleg áhrif þeirra.