asümmeetri

Asümmeetri, genelde asimetri olarak bilinen kavramın Türkçeleştirilmiş adıdır ve bir nesne, yapı veya sistemin herhangi bir simetri işlemi altında kendini korumaması ya da aynı şekilde tekrarlamaması durumunu ifade eder. Simetri, bir nesnenin belirli dönüş, yansıma ya da ölçekleme gibi işlemler altında değişmeden kalması anlamına gelir; asimetri ise bu tür invariance’in yokluğunu belirtir.

Geometrik olarak asimetri, bir nesnenin bir veya daha fazla simetri eksenine sahip olmaması ya da kendini belirli bir dönüşte tekrar etmeme haliyle ilgilidir. Görsel tasarım ve biyoloji gibi alanlarda asimetri, düzensizlikler ve çeşitlilik olarak değerlendirilebilir. Ölçülebilir ya da algısal olabilir; belirli bir eşik ya da karşılaştırmalı analizlerle tanımlanabilir.

Kapsamlı olarak asimetri türleri arasında biyolojik asimetri, kimyasal asimetri (chirallik) ve fiziksel/kosmolojik asimetri bulunur. Biyolojide insanlar ve pek çok canlının vücut organları yanlara göre düzensiz konumlanır; beyin fonksiyonları da çoğu kez hafifçe lateralize olur. Kimyada en küçük parçacıklar veya moleküller, aynadaki görüntüsünün birbirinin aynısı olmayan iki versiyondan oluşabilir. Fizikte CP ihlali gibi ilkel yasaların simetrik olmayan etkileri, evrenin baryonik asimetrisine yol açar. Görsel sanatlarda ve mimaride ise asimetri, denge ve hareket duygusu yaratmak için kullanılır.

Ölçüm ve uygulamada, asimetri indekleri veya simetri analizleri araç olarak kullanılır; tasarım, biyoloji, kimya ve fizik çalışmalarında önemli bir kavramsal çerçeve sunar.