asoslanmoq

Asoslanmoq — ma'lum bir dalil, ma'lumot yoki manba asosida bo‘lish yoki tashkil etilish holatini ifodalovchi fe‘l. Ko‘pincha fikr, xulosa, tadqiqot yoki ish rejalarining mazmuni qaysi manbaga asoslanganligini ko‘rsatadi. Shakllari “asoslanadi”, “asoslanmoqda”, “asoslangan” kabi bo‘ladi; fe‘l odatda “ga asoslanadi” yoki “ga asoslangan” tarzida qo‘llanadi.

Etymologiya: kelib chiqishi “asos” — poydevor so‘zidan olingan bo‘lib, -lan- (passiv) qo‘shimchasi va infinitiv -moq bilan bog‘langan. Bu yuzadan “asoslanmoq” ifodasi “asosga tegish” yoki “asoslab olinmoq” ma’nosini bildiradi.

Qo‘llanilishi: ilmiy, rasmiy yoki ma’lumot asosli nutqlarda keng qo‘llanadi. Misollar: “Ushbu maqola ma’lumotlarga asoslangan.” “Tahlil natijalari amaliy dalillarga asoslanmoqda.” “Qaror qonunlarga asoslangan bo‘lishi shart.”

Bog‘liq tushunchalar: asos, asoslash, asoslanish, asosiy. Ko‘p hollarda “ga asoslanmoq” va “ga asoslangan” kabi qurilmalar bilan ishlatiladi. Bu fe‘l o‘zbek tilidagi bayonotlarda xulosaning yoki qarorning mustaqilligi yo‘li bilan dalillar bilan bog‘liqligini ko‘rsatishda ishlatiladi.