antimikrobikë

Antimikrobikë është term i përgjithshëm për çdo agjent që vret ose ndal rritjen e mikroorganizmave, përfshirë bakteriet, virusët, funget dhe parazitët. Ato mund të jenë natyrale, sintetike ose të konjuguara dhe përdoren në mjekësi, kujdesin shëndetësor, industrinë dhe bujqësinë.

Kategoritë kryesore përfshijnë antibiotikët (kundër baktereve), antiviralët (kundër virusëve), antifungalet (kundër funget) dhe antiparazitikët. Në mjedise ku përdoren për mjekësinë, përdoren gjithashtu antiseptikë dhe dezinfektues që trajtojnë mikroorganizmat jashtë trupit ose në mjedise.

Mekanizmat e veprimit ndryshojnë. Disa antimikrobikë ndërpresin sintezën e murit të qelizës së baktereve (p.sh. antibiotikët beta-laktamikë). Disa pengojnë sintezën e proteinave të qelizës, të tjerët ndërpresin kopjimin e materialit gjenetik ose çrregullojnë membranën qelizore.

Rezistenca antimikrobike ndodh kur mikroorganizmat ndryshojnë ose marrin gjenet nga të tjerët, duke ulur efektivitetin e trajtimeve. Përdorimi i tepruar ose i pa nevojshëm i antibiotikëve, mungesa e udhëzimeve, dhe shërbimet jo të kontrolluara kontribuojnë. Menaxhimi i kujdesshëm (stewardship) synon të ruajë vlerën e antimikrobikëve.

Siguria dhe rregullimi: antimikrobikët mund të shkaktojnë efekte anësore dhe reaksione alergjike. Përdorimi i tyre duhet të udhëzohet nga mjeku. Regjistrimi dhe miratimi i këtyre agjentëve mbahen nga agjenci të rregullimit kombëtare dhe ndërkombëtare, si FDA dhe EMA. Në shkallë globale, rezistenca antimikrobike mbetet një sfidë kryesore shëndetësore.