afiksëveprefiksëve

Afiksëveprefiksëve është një term në gjuhësi që i referohet afiksëve, morfemëve të bashkuara me një fjalë për të ndryshuar kuptimin ose funksionin e saj grammatikor. Në praktikë, afiksi është një njësi formuese që shtohet rrënës ose fjalës bazë. Nga kjo ndarje, prefiksët janë ata që i bashkëngjiten fjalës para rrënjës, sufiksët atij pas rrënës, ndërsa infiksët vendosen brenda fjalës. Disa gjuhë përdorin edhe circumfixë, një kombinim i një prefiksi dhe një sufiksi rreth rrënjës.

Funksionet kryesore të afiksëve janë derivimi dhe fleksioni. Derivimi prodhon fjalë të reja me kuptime të ndryshme ose nga një pjesë leksiale të fjalës, dhe shpesh ndryshon kategorinë gramatikore të fjalës. Fleksioni shërben për të shënuar kohën, numrin, gjendjen apo rolin sintaktik pa krijuar një fjalë të re të plotë.

Shembuj të përgjithshëm: prefiksët si un-, re- ose pre- mund të ndryshojnë kuptimin ose funksionin e një fjale; sufiksët si -ing, -ed ose -ly ndryshojnë formën dhe, shpesh, kategorinë gramatikale ose mënyrën e të folurit; infiksët janë më pak të përhapur në shumë gjuhë të shkruara, por gjenden në disa gjuhë ku futen brenda rrënjës për të modifikuar theksin ose kuptimin; circumfixet bashkojnë një prefiks dhe një sufiks për të krijuar një formë të tërthortë të rrënës.

Afiksët janë thelbësorë për ndryshimet leksiko-gramatiko-morfologjike në shumë gjuhë, duke lejuar krijimin e fjalëve të reja dhe ndryshimin e funksionit të tyre në mënyrë fleksibile. Në shqipen dhe gjuhë të tjera ballkanike, paradigmave të afiksimit i kushtohet rëndësi e veçantë në prodhimin e foljeve dhe emërave të rinj.