Talablarning

Talablarning — Uzbek tilidagi ko‘plik nomidan olingan genitiv (yoki possessiv) shakl bo‘lib, talablar (demands, requirements) so‘zining egalik yoki bog‘lanish ma’nosini ifodalaydi. Bu forma odatda boshqa so‘z bilan bog‘lanib, nomlar guruhini tashkil qiladi. Masalan, talablarning bajarilishi — bu talablar bajarilishi ma’nosini bildiradi; talablarning qondirilishi esa talablar taqozo qilinadigan mazmunni ifodalaydi.

Morfolоgiyada talablar ko‘plikka olingach, unga -ning genitiv/possessiv qo‘shimchasi qo‘shiladi: talablar + ning → talablarning. Bu shakl so‘zlar zanjirida possessor (talablar) ning ikkinchi nom bilan bog‘lanishini bildiradi. Shakl vokal mosligiga (vokal harmoniyasi) rioya qilgan holda ishlatiladi.

Qo‘llanilishi matnning rasmiy, ilmiy yoki siyosiy kontekstlarida keng uchraydi. Loyihalar, siyosiy qarorlar, hujjatlar yoki har qanday “talablar” bo‘yicha ma’lumotlarda talablarning bajarilishi yoki qondirilishi kabi iboralar orqali ishlatiladi. Bu shakl talablarga nisbatan yoki ularga aloqador bo‘lgan ishlar yoki natijalarni ifodalaydi.

Misollar:

- Talablarning bajarilishi muhim omil hisoblanadi.

- Siyosiy qarorlar talablarning qondirilishi asosida shakllantiriladi.

- Ushbu hisobot talablarning bajarilishi bilan bog‘liq tafsilotlarni talablarning qondirilishi muhokamasini o‘z ichiga oladi.

Etimologiya:

Talab so‘zi forscha/arabcha ildizlardan turib turk tilida ham mavjud bo‘lgan so‘zlar bilan yaqin bog‘liq. Uzbek tilida talabning ko‘plik shakli talablar, unga mos ravishda talablarning shakli hosil bo‘ladi. Turk tili hamda boshqa turk tillarida bu ma’noni ifodalovchi talep/talep kabi so‘zlar bilan qiyoslash mumkin.

---