Súrefnið

Súrefni, með efnanotinu O og atómanúmeru 8, er eitt af grunnfrumefnum náttúrunnar. Meginform súrefnis í andrúmslofti jarðar er tvíatóms sameindin O2, sem er um 21% loftsins og afar mikilvægt fyrir lífverur sem öndun. Súrefni er einnig óeigingjarnt í mörgum efnahvörfum og finnst í mörgum efnum, til dæmis í vatni (H2O) og í mörgum oxíðum og jarðvegi.

Físíkalir eða eðlis-,- einkenni: við stofuhita er súrefni litlaust, bragðlaust og lyktarlaust gas. Það er paramagnætt vegna óparaðra rafeinda í sameindinni. Bræðslumet súrefnis er um -218°C og suðumet um -183°C, sem gerir það auðvelt að einangra úr lofti með fljótandi loftsroppum.

Framboð og framleiðsla: í náttúrunni myndast óbundið súrefni í ljósi ljóss, sem plantur nýta í ljóstillífun. Í iðnaði er súrefni framleitt mest með afleiðingu lofts í fljótandi form, þ.e. fraktional distillun, en einnig með rafsundrun vatns eða öðrum aðferðum.

Notkun og hlutverk: súrefni er mikilvægur hvatamaðili í bruna og kísla- og vélaferlum, notað til oxíðmyndunar og í stálframleiðslu. Í læknisfræði er súrefni notað til öndunar og í sjúkra- og forvarnir. Í sprengiefni og geislunaröryggi er súrefni oft notað sem brennsluoxid.

Öryggi og heilsu: súrefni styður bruna og háir skammta getur aukið eldmátan og valdið öryggisvandamálum. Langvarandi eða mikill súrefnisþrýstingur getur valdið lungnavandamálum eða taugakerfisáhrifum.

Isóótópar og rannsóknir: helstu tölfræðilegir ólíkuroseyðingar eru ^16O, ^17O og ^18O, sem nýttir eru í klímatannsóknum, jarðvegs- og vatnsrannsóknum.

Saga og nafngift: súrefni var uppgert af Joseph Priestley og Carl Wilhelm Scheele á 18. öld. Nafnið kemur frá grísku oxys („súrt/árí“ eða „súrt efni“) og genes („framleiðandi“), sem endurspeglar þá þá hugmynd að efnið myndi súrum efnum.