Stjórnarskráin

Stjórnarskráin, formlegt nafn Stjórnarskrá Íslands, er grunnlög landsins sem ákveða hvernig ríkisvaldinu er skipt, hvaða réttindi borgarar hafa og hvernig valdastig ríkisins starfar. Hún veitir grundvöll fyrir skipulag löggjafar-, framkvæmdar- og dómsvalds og setur reglur um kosningar, stofnun stjórnmála og réttindi einstaklinga. Í íslenskri stofnun er markmið stjórnarskrárinnar að vernda lýðræðislegar grundvallarreglur og byggja annars vegar á lýðræðislegu samspili milli þings og ríkisstjórnar og hins vegar á sjálfstæðu dómsvaldi.

Saga hennar nær aftur til 1874, þegar Íslands var veitt heimastjórn innan Danmerkur með breytingu á stjórnkerfinu. Með lagabreytingum byggðist heimastjórnin upp og Ísland öðlaði aukið fullveldi. Árið 1918 varð Ísland sjálfstætt í persónu sambandi við Dani. Eftir lok hófs sambandsins við Danmörku var Ísland lýðveldi stofnað árið 1944, og þá varð stjórnarskráin grundvellur lýðveldisins.

Í dag er stjórnarskráin að mestu elst uppbyggingarstjórnarskrá frá 1874, þó með mörgum og síendurteknum breytingum sem hafa fest löggjafar- og mannréttindaréttarleg atriði í sessi. Á áttunda og níunda áratugnum og síðar var leitast við að endurskoða stjórnarskrána og halda áfram umræðu um frekari breytingar. Árið 2012 var drög að nýrri stjórnarskrá boðaðar og haldin þjóðaratkvæðagreiðsla sem þó hvorki varð að gildandi lögum. Af þeirri ástæðu stendur núgildandi stjórnarskrá enn sem grundvöllur ríkisvaldsins, en umræður um framtíðarbreytingar eiga sér stað.

See also: Alþingi, Forseti Íslands, Dómsvaldið, Mannréttindi.