Setningarliða

Setningarliða, í íslenskri málfræði, er hugtak sem vísa til hverra hlutverkseininga innan setningar er. Setningarliða getur verið eitt orð eða orðasamband sem gegnir ákveðnu hlutverki í setningunni og hefur sjálfstæða sönnun fyrir hlutverki sínu. Tilgangur setningarliðanna er að byggja upp merkingu og samskiptaform hugsaðs mál.

Helstu hlutverk setningarliðanna eru af gerðinni frummál, andlag og atviksliður, meðal annarra. Frummál (oft kallað upphaflegt eða frumh nýtt) er sá setningarliður sem oftast þekkist sem gerandi eða sá sem framkvæmir hlutinn í setningunni. Beint andlag (beint andlag) og óbeint andlag (óbeint andlag) eru also setningarliðir sem fylla hlutverk annarra upplýsinga í setningunni; beint andlag gefur hlutinn sem er beint fyrir áhrif, meðan óbeint andlag sýnir gagnhafa eða þér tengda málið. Atviksliður (e. adverbial phrase) skýrir tíma, stað eða aðra aðstæður sem hliðra merkingu setningarinnar; hann getur innihaldið fyrirbæri eins og tíma-, staðar- eða leiðarsetningarliði. Auk þess geta setningarliðar verið kjarni annarra setninga, eins og nafnháttarsetningarliðir eða skilyrðisliðir, sem tengjast aðalsetningu með samtali eða kröfu.

Dæmi hjálpa til við að sýna notkun: “Húsið stendur stórt.” Frumlag er húsið og sagnliðurinn stendur stórt myndar samsetti setning. “Ég gaf henni bókina í gær.” Frumlag er ég, beint andlag er bókin og atviksliðurinn í gær veitir tíma. Setningarliða er því grunnbyggingareining sem gerir málgagn og merkingu í sambandi við hljóðmynd og setningarbyggingu.

Tilvísun til málfræðilegra prófa eins og staðfestingar með spurningum eða umbreytingar-prófum er algengt í kennslu til að skera úr um setningarlið.