Rettaráhrif

Rettaráhrif eru þau áhrif sem lagaframsetning, reglugerð, dómur eða samningur hefur á réttindi og skyldur einstaklinga, fyrirtækja og stofnana. Með rettaráhrifum er kveðið á um hvaða réttindi menn hafa, hvaða skyldur þeir bera og hvernig ákvarðanir eða aðgerðir laganna eiga að framfylgja. Rettaráhrifin gera þannig að það sem er tilgreint í lagningu er bindandi og framkvæmdanlegt.

Rettaráhrif geta verið efnisleg eða formleg. Efnisleg rettaráhrif breyta raunverulegum réttindum eða skuldum, til dæmis eignarrétti, greiðslum eða aðgangi að þjónustu. Formleg rettaráhrif hafa áhrif á málsmeðferð og framkvæmd, til dæmis hverjum er heimilt að bera kröfu, hvaða aðferðir eru notaðar og hvernig ákvarðanir eru teknar.

Gildistaka og afturvirk áhrif: Lög taka almennt gildi frá tilteknum degi eða stund. Sum lög hafa afturvirk áhrif ef það er sérstaklega lýst í lagningu eða af dómstólum. Alþjóðlegir samningar geta einnig haft rettaráhrif sem umbreyta innlendri löggjöf eða reglum.

Landfræðilegt gildissvið og forgangur: Rettaráhrif gilda yfir svæðið sem þau ná til; í íslensku réttarkerfinu stýrir í meginatriðum forgangur laganna því sem almennt er grundvallarregla. Dómar og túlkun hafa einnig mikilvægt hlutverk við að skýra og útfæra rettaráhrifin.

Áhrif og mikilvægi: Rettaráhrif eru kjarninn í réttarfari og réttaröryggi. Skilningur á þeim hjálpar fólki og fyrirtækjum að haga aðgerðum sínum rétt og fyrirbyggja röng eða ólögmæt áform.