Mualliflik

Mualliflik — asarlarni yaratgan shaxsning statusi va unga tegishli huquqlar to‘plamidir. Bu tushuncha ijodiy faoliyat natijalariga, ya’ni original ifodaga egalik qilish, boshqalar tomonidan qo‘llanilishi va tarqatilishi bilan bog‘liq. Mualliflik odatda adabiy, ilmiy, san’at, musiqiy, swinglar, dasturiy ta’minot kabi turli yo‘nalishlarda yuzaga keladi.

Nimalar mualliflik obyekti hisoblanadi: o‘ziga xos, ijodiy ifoda (gaplar, hikoya, she’r, grafika, kompozitsiya, musiqa, dasturiy kod, arxitektura yechimi va boshqalar) faqat g‘oyadan emas, balki uning konkret ifodasidan iborat bo‘lsa, asar deb ataladi. Fikrlar faqat nazariy bo‘lishi mumkin, lekin ularning mustaqil ijodiy ifodasi bo‘lmasa mualliflik obyekti bo‘lmaydi.

Huquqlar: mualliflik ikki tomonli bo‘ladi — shaxsiy (shaxsiy mualliflik huquqlari: keltirib chiqarish, nom ko‘rsatish, asarning integritetini himoya qilish) va mulkiy (nusxalash, tarqatish, moslashtirish, ommaviy namoyish yoki dastur orqali foydalanish). Ko‘pincha bu huquqlar shartnoma orqali topshirilishi yoki litsenziyalanishi mumkin; shaxsiy huquqlar esa odatda fuqarolik yoki xalqaro qonunlar doirasida mustahkam saqlanadi.

Rivojlanishi va muddatlari: mualliflik huquqi asar yaratildi degunicha paydo bo‘ladi va ko‘plab mamlakatlarda muallifning hayoti davomida ham, undan keyin belgilangan muddat davomida himoyalanadi; muddat tugagach asar ommaviy mulkka o‘tadi.

Mualliflik tushunchasi qonunchilikka zid bo‘lmasdan, plagiyat va nusxalash kabi holatlar bilan kurashishda muhim omil bo‘lib, asar egalarlikni aniq ko‘rsatishni talab etadi.