Katalítiskur

Katalítiskur er hugtök í efnafræði sem á við að auka hraða efnafræðilegra breytinga án þess að sjálfur verða hluti af breytingunni eða verða uppi eftir henni. Katalýsar eru efni sem hafa þessa eiginleika og eru oftast notuð til að stýra og hraða framleiðslu efna í ýmsum framleiðslu- og framkvæmdarferlum.

Katalýsar virka með því að lækka virknisþrýstingi efnafræðilegra breytinga, sem er það þrýsting sem þarf að yfirvina til þess að efni geti breyst. Þetta gerir það auðveldara fyrir efni að mynda nýja tengi og breytast í nýja efni án þess að þarf sé að koma í veg fyrir það með hita eða öðrum þættum. Katalýsar geta verið efni eins og málmur, málmoxíð eða sýrur, og eru oftast notuð í framleiðslu efna eins og olíu, lyfja og plasti.

Dæmi um notkun katalýsa er í brennslu olíu, þar sem katalýsar eru notuð til að auka hraða brennslu og minnka útgöf efna sem eru skadleg fyrir umhverfið. Í lyfjafræði eru katalýsar notuð til að stýra framleiðslu lyfja og minnka viðbótarfrumur sem geta valdið óþægindum. Í líffræði eru ensím, sem eru lífræn katalýsar, mikilvæg fyrir lífverur til að stýra efnafræðilegu breytingum sem eru nauðsynlegar fyrir líf.

Katalýsar eru mikilvægir þættir í margvíslegum framleiðslu- og framkvæmdarferlum og hafa verið notaðir í ýmsum tilgangi frá fornu tíma. Þeir hafa verið mikilvægir í framleiðslu efna, lyfja og öðrum vörum sem eru nauðsynlegar fyrir samfélagið.