Formbreytingar

Formbreytingar er breytingar á formi orða sem bera með sér grammæskar upplýsingar. Í mörgum tungumálum eru formbreytingar grundvallarþáttur málkerfisins og geta tekið form sem stuðla að falli, tölu, kyni, tíma, ásætti, viðmóti og persónu. Í íslensku eru formbreytingar þétt tengdar beygingu orða og hjálpa til við að samsvara hlutverkum orða í setningu.

Helstu gerðir formbreytinga eru beyging (declension) og sagnbeyging (conjugation). Beyging vísar til breytinga á nafnorðum, fornöfnum og lýsingarorðum sem merkja fall, tölu og stundum kyn. Sagnbeyging nær til sagna og merkir tíð, ásætt, viðmið, nafnháttarstaðsetningu, persónu og tölu. Lýsandi orð beygjast oft í samræmi við nafnorð sem þau fylgja, að því gefnu.

Formbreytingar geta verið reglulegar eða óreglulegar. Regluleg dæmi fela í sér reglulega breytingu í beygingu en óregluleg dæmi innihelda skinboð sem hringla með orðformum, eins og suppletion þar sem sama merkingin fær aðra orðmynd (t.d. í ensku beygist “to be”: am/is/are, was/were). Sum tungum hafa líka hljóðbreytingar innan orða sem hluta af beygingu (tónbreytingar eða umlaut).

Í rannsóknarmálfræði eru formbreytingar auðkenndar sem allomorphy, paradígmar og synkresís; þær hafa áhrif á málskilning, málnotkun og tölvuvinnslu. Formbreytingar skera sig frá myndunarreglum (derivation) sem búa til ný orð og frá setningarröð.