Drejtësisë

Drejtësia është parimi dhe sistemi që synon të sigurojë barazi, të drejta dhe respekt për ligjin. Në kuptim moral, drejtësia nënkupton shpërndarjen e të drejtave dhe detyrimeve në mënyrë të drejtë, duke u bazuar në parimin e barazisë për të gjitha palët.

Në kuptim ligjor, drejtësia realizohet përmes një sistemi të organizuar të ligjit dhe institucioneve—gjykatat, prokuroritë dhe shërbimet e zbatimit të ligjit—që shqyrtojnë dhe zbatojnë ligjet, mbrojnë të drejtat e qytetarëve dhe sanksionojnë shkeljet e ligjit. Parimet kyçe të drejtësisë përfshijnë barazinë para ligjit, të drejtat themelore dhe proceset e drejta (drejtësi proceduriale).

Drejtësia sociale trajton mënyrën se si burimet dhe mundësitë ndahen në shoqëri, duke vënë theksin te barazia në qasje ndaj arsimimit, kujdesit shëndetësor dhe mundësive për një jetë dinjitoze; shpesh lidhet me politika publike dhe politika redistributive.

Në traditën filozofike, debatat për drejtësinë përfshijnë drejtësinë distributive (për mënyrën si ndahen të mirat) dhe drejtësinë retributive (për përgjegjësinë për shkeljet). Ndër institucionet, një gjyqësor i pavarur, transparenca dhe llogaridhënia publike janë thelbore për besueshmërinë dhe efektivitetin e drejtësisë. Drejtësia mbetet një koncept ndërkombëtar dhe kombëtar, duke u adaptuar me vlerat dhe institucionet e ndryshme të drejtësisë dhe të drejtat e njeriut.