vërtetësia

Vërtetësia është cilësia e të qenit i vërtetë, i saktë ose i konfirmuar nga realiteti. Në terma të përgjithshëm, vërtetësia përfshin faktin që një pohim, një përshkrim ose një përvojë mund të provohet ose të verifikohet se është i saktë. Në diskursin publik, vërtetësia llogaritet si bazë për besueshmëri, drejtësi informative dhe mbështetje të vendimeve të të gjitha niveleve.

Termi vërtetësia rrjedh nga fjalët shqipe “vërtetë” dhe sufiksi “-ësia”, që krijon një emër abstrakt. Në traditën filozofike, koncepti i vërtetësisë është diskutuar gjerësisht dhe ka marrë forma të ndryshme, duke u zhvilluar nga mendimi klasik deri në debatet moderne rreth mënyrave të konfirmimit të të vërtetave.

Teoritë kryesore të vërtetësisë përfshijnë korrespondencën (pohimi është i vërtetë nëse përputhet me realitetin), koherencën (pohimi është i vërtetë nëse përputhet me një sistem të besimeve) dhe pragmatizmin (vërtetësia varet nga vlera praktike dhe rezultatet nën të cilat zbatohet).

Në media, shkencë dhe ligj, vërtetësia nënkupton verifikimin e fakteve, burimeve të besueshme dhe transparencën. Në shkencë, përfshihet provueshmëria dhe riprodhueshmëria; në gazetari, saktësia e raporteve dhe korrigjimi i gabimeve; në juridik, bindja e provave dhe shpjegimet e qarta të ngjarjeve.

Sfidat për vërtetësinë përfshijnë relativizmin kulturor, dezinformimin dhe fluksin e informacionit. Ruajtja e vërtetësisë kërkon verifikim të kujdesshëm, burime të paraqitura në mënyrë transparente, standarde etike dhe një qasje kritike ndaj informacionit.