súrefnisöndun

Súrefnisöndun, einnig þekkt sem loftfirrt öndun, er lífefnafræðilegt ferli þar sem lífverur nota súrefni sem lokaeindiræði í því sem kallað er rafeinaflutningskeðjan. Þetta ferli er mun skilvirkara en súrefnislaust öndun hvað varðar framleiðslu á ATP, orkugjafa frumunnar. Súrefnisöndun er aðalháttur orkuframleiðslu hjá flestum lífverum, þar á meðal dýrum, plöntum, sveppum og mörgum gerlum.

Ferlið samanstendur af þremur megináföngum: glýkólýsa, sítrónusýru hringrás (einnig þekkt sem Krebshringur) og oxandi fosfórýlering. Glýkólýsa fer fram í umfrymi frumunnar og brýtur glúkósa niður í tvær pyruvat sameindir, með litla ATP og NADH framleiðslu. Síðan fara pyruvat sameindirnar inn í hvatbera (í heilkjörnungum) þar sem þær eru umbreyttar í asetýl-CoA. Asetýl-CoA fer síðan inn í sítrónusýru hringrásina, sem er röð efnafræðilegra viðbragða sem framleiða meira ATP, NADH og FADH2. Síðasta og mest framleiðandi áfanginn er oxandi fosfórýlering, sem einnig fer fram í hvatberanum. Í þessu ferli er orkan sem losnar við rafeinaflutningskeðjuna notuð til að búa til mikið magn af ATP.

Heildarjöfnu súrefnisöndunar fyrir glúkósa er: C6H12O6 + 6O2 → 6CO2 + 6H2O + ATP. Súrefni er nauðsynlegt sem síðasti rafeindaþættirinn í rafeinaflutningskeðjunni, þar sem það tekur við rafeindum og vetnisjónum til að mynda vatn. Án súrefnis getur rafeinaflutningskeðjan ekki starfað eðlilega og ATP framleiðsla minnkar verulega.

---