málsaðila

Málsaðili er hugtak í íslenskri málfræði sem vísar til þátttakanda í setningu sem tekur þátt í atvikinu sem lýst er með sögnum. Hann er oftast sá sem framkvæmir athöfnina (gerandi eða agent), en getur einnig verið sá sem verður fyrir áhrifum atviksins eða annar þátttakandi sem tengist athöfninni. Orðið málsaðili er samsett úr mál og aðili og notað til að lýsa þeim sem hafa hlutverk í setningunni.

Dæmi: Í setningunni „Maðurinn les bókina“ er „maðurinn“ málsaðili (gerandi) sem framkvæmir athöfnina; „bókin“ er andlag sem verður fyrir atvikinu. Í flóknari málfræði getur fleiri en einn málsaðili komið fram eða málsaðili komið fram sem óbeinn þátttakandi í atvikinu.

Í íslensku getur málsaðili verið bæði nafnorð eða fornöfn sem tjáir villan sem framkvæmir eða upplifir atvikið. Í passívu sögunni „Bókin var lesin af manni“ fellur gerandi oftast úr frumsetningu en er enn til staðar sem þýttur málsaðili með hjálpartórum (af manni). Slík breyting sýnir hvernig málfræði og hljóðræðu tengjast í setningarbyggingu.

Virkjumur málsaðila er mikilvægt fyrir skilning á valence sagnanna og hvernig hlutverk setningar er skipulögð. Orðið málsaðili er almennur þræði í lýsingu þátttöku í setningum og tengist hugtökum eins og gerandi, þolandi og öðrum mögulegum hlutverkum innan setningar.