lifrarsjúkdómar

Lifrarsjúkdómar eru sjúkdómar sem hafa áhrif á lifur, eitt af stærstu og mikilvægustu líffærum líkamans. Lifrin gegnir mörgum hlutverkum, svo sem efnaskiptastjórnun, framleiðslu galls og hreinsun efna. Sjúkdómar í lifur geta verið bráðir eða langvinnir og skaða starfsemi lifrarinnar á mismunandi hátt. Meðferð byggist á gerð sjúkdóms og umfangi skaða.

Orsakir lifrarsjúkdóma eru fjölbreyttar. Algengustu flokkar eru veirusjúkdómar í lifrinni, lifrarfitu- eða offitatengd sjúkdómar, langvarandi áfengisneysla og lyfjaeitrun. Einnig koma fram sjálfsofnæmis sjúkdómar, gallgangasjúkdómar og erfðasjúkdómar. Auknar áhættur eru offita, sykursýki og langvarandi notkun sumra lyfja eða eitruð efni.

Einkenni lifrarsjúkdóma koma oft seint og sumir sjúkdómar eru einkennalausir í upphafi. Algeng einkenni eru þreyta, lystarleysi, verkir eða óþægindi í hægri efri hluta kviðar, gula húðar eða augna, dökkt þvag og bjúgur í kvið. Ef lifrin skaðast verulega geta truflanir á meðvitund eða rugl komið fram.

Greining byggist á blóðrannsóknum sem meta lifrarensím og bilirubin, auk myndgreiningar eins og ultrasonar, CT eða MRI. Stundum er einnig tekið lifrarvefjasýni til að meta skaða og gerð sjúkdóms. Mótefnamælingar og erfðagreining geta hjálpað við að greina sérstaka sjúkdóma.

Meðferð er einstaklingsbundin og fer eftir gerð sjúkdómsins. Veirusjúkdómar hafa oft lyfjameðferð; lifrarfitu/offita krefst þyngdartaps og hreyfingar; áfengisneysla er oft hætt. Autoimmune sjúkdómar eru með sterum eða öðrum ónæmisstýrðum meðferðum. Í alvarlegum tilfellum getur lifrarskipti (transplantation) verið lausn. Forvarnir felast í bólusetningum gegn A og B, forvörn gegn eitrun og reglulegt eftirlit með lifrinni.