heimsvaldasamfélag

Heimsvaldasamfélag er hugtak í félags- og stjórnmálafræði sem lýsir mögulegu eða raunverulegu samfélagskerfi þar sem valdaflokkum, efnahagslegu yfirráði og menningarlegum áhrifum er dreift yfir mörg lönd og svæði. Slíkt kerfi einkennist af samspili ríkja, stofnana og fyrirtækja sem hafa áhrif á framleiðslu, dreifingu auðlinda og ákvarðanir sem hafa alþjóðleg áhrif. Hugtakið vísar oft til heimsvaldaferla sem móta uppbyggingu og skipulag samfélaga án skýrra landamæra.

Notkun og uppruni: Í íslenskum fræðum er heimsvaldasamfélag notað til að ræða alþjóðlegt valdasamband og hvernig valdaferli dreifast milli ríkja, fyrirtækja og stofnana. Það tengist heimsvaldaskenningum (world-systems theory) sem fjalla um hvernig kerfi heimsvalda eru byggð og viðheldur misræmi milli miðstöðva og jaðar.

Einkenni: Helstu einkenni eru kerfis- og net tengsl sem ná yfir mörg lönd, dreifing auðs og ákvarðana sem styrkja ákveðin svæði á kostnað annarra, ásamt menningarlegri hegemóníu og alþjóðlegra stofnana sem hafa áhrif á markaði, fjármálakerfi og varnarmál. Í slíkum kerfum eru oft talað um kjarna-ríki og jaðar-/periphery-svæði sem skipta hlutverkum.

Gagnrýni: Hugtakið er gagnrýnt sem of teleological og determinískt og getur vanmetið aðgerðir einstaklinga og minni samfélaga. Fleirum bendir á að kerfið undirgreini fjölbreytileika reynslu og mótmæla- og breytingarhæfni.

Samband og frekari lesning: Það tengist heimsvaldaskenningum, hugmyndum um hegemóníu og þróun alþjóðlegs fjármálakerfis og globalization. Sjá einnig: heimsvaldaskenningar, heimsvaldahegemónía.