glikolizë

Glikolizë është një seri reaksionesh biokimike që zhvillohet në citoplazmën e qelizave dhe shndërron glukozën në energji. Në këtë proces, një molekulë glukozë kalon në dy molekula piruvate, duke prodhuar ATP dhe NADH. Glikoliza funksionon pa nevojën e oksigjenit dhe mund të vazhdojë drejt respiracionit celular ose fermentimit në kushtet anaerobe.

Gjatë glikolizës ndodhin dhjetë hapa që përfshijnë enzimat kryesore: hexokinase (ose glukokinase), fosfoheksoze isomeraza, fosfofruktokinazë-1 (PFK-1), aldolazë, glyceraldehyde-3-phosphate dehidrogenazë, fosfoglicerate kinazë, fosfoglicerate mutazë, enolazë dhe piruvat kinazë. Në fazën e investimit të energjisë, dy ATP shpenzohen; në fazën e fitimit, katër ATP dhe dy NADH prodhohen, duke krijuar një fitim neto prej dy ATP për çdo molekulë glukoze.

Glikoliza zhvillohet në citoplazmën dhe është faza hyrëse e metabolizmit të glukozës. Pas saj, piruvati mund të oksidizohet në acetyl-CoA përmes ciklit të Krebsit dhe të prodhojë më shumë energji në praninë e oksigjenit, ose të deformohet në mënyra fermentuese në kushtet pa oksigjen.

Rregullimi kryesor i procesit kryhet nga fosfofruktokinazë-1, pika e kontrollit allosterik. ATP dhe citrate zvogëlojnë aktivitetin e saj, ndërsa AMP dhe fruktozë-2,6-bisfosfati e ngacmojnë. Glikoliza është një proces universal në qelizat e shumicës së organizmave dhe ofron burim të menjëhershëm energjie dhe ndihmon në ofrimin e pegëtimeve për hapat e mëtejshëm të metabolizmit.