gjëndra

Gjëndra është një organ ose ind që prodhon dhe nxjerr sekret për përdorim brenda trupit ose për eleminim jashtë trupit. Gjëndrat zakonisht ndahen sipas mënyrës së sekretimit në gjëndra endokrine, të pa-kanale, dhe gjëndra eksokrine, që nxjerrin sekret përmes kanaleve në sipërfaqe ose në kavitetet trupore. Disa gjëndra kanë të dy funksionet dhe quhen gjëndra me funksione të dyfishta.

Gjëndrat endokrine përfshijnë hipofizenën (hipofiza), tiroiden, paratiroidet, gjëndrat adrenale dhe pankreasin (pjesa endokrine). Gjëndrat eksokrine përfshijnë gjëndrat e pështymës, gjëndrat djersore dhe gjëndrat mukozale të rrugëve të frymëmarrjes dhe të tretjes. Pankreasi ka të dy funksionet: pjesa endokrine prodhon insulinën dhe glukagonin, ndërsa pjesa eksokrine prodhon enzimë tretëse dhe e nxjerr në zorrë.

Struktura tipike e gjëndrave përfshin njësi sekretore të formuara si acinë në gjëndrat eksokrine ose folikuj në gjëndrat si tiroidea, që lidhen me kanale ose drejtohen drejt gjakut. Rregullimi i sekretimit vjen nga sistemet endokrine dhe nervor autonom, dhe përgjigjet ndaj nevojave trupore, ushqimit, dhe stresit.

Disfunksionet e gjëndrave mund të rezultojnë në sëmundje metabolike dhe sistemike: hipotiroidizëm dhe hipertiroizëm, diabeti mellitus nga pankreasi, sëmundje autoimune si tiroiditi Hashimoto, si dhe tumore të gjëndrave (adenoma, karcinomë). Diagnostikimi përfshin matje të niveleve të hormoneve në gjak, imazhe (ultrasound, skanime) dhe, kur nevojitet, biopsi; trajtimi përshtatet sipas rastit dhe mund të përfshijë terapi hormonale, kirurgji ose terapi të tjera.