Viðurlátaákvæði

Viðurlátaákvæði eru samningsákvæði sem kveða á um greiðslu fyrirfram tilgreindrar fjárhæðar ef samningi er brotið eða vanefnd verður. Þau eru tegund af ráðstöfun sem miðar að því að tilgreina mögulegt tjón fyrirfram og auðvelda uppgjör án þess að sanna raunverðu tjón.

Tilgangur viðurlátaákvæðis er að einfalda og hraða uppgjöri, draga úr kostnaði við sönnun tjóns og skapa hvata til að samningsaðilar standi við skuldbindingar. Slík ákvæði eru algeng í mörgum gerðum samninga, svo sem við byggingarverk, þjónustusamninga og afbrot á tilteknum afhendingartímum.

Lagalegt mat og gildissvið viðurlátaákvæðis er mismunandi eftir lagakerfum. Í mörgum réttarkerfum er nauðsynlegt að upphæðin sé raunhæft fyrirframmat tjóns, frekar en refsiskilyrði sem ætlað er að refsa samningsbrotamanni. Ef ákvæðið telst vera refsiskilyrði eða of hátt ákvað, getur það verið dregið í efa, lækkað eða ógilt af dómstólum. Sum lönd geyma einnig heimild til að halda ákvæðinu að hluta eða fullu eftir að samningur er gjaldþrota.

Gildi viðurlátaákvæðis fer oft eftir skýru orðalagi: upphæð og hvernig hún á við, hvaða brot eða vanefndir veita grundvöll fyrir greiðslu, hvaða tímamark og greiðslufyrirkomulag gildir, og hvort ákvæðið leyfi takmörkun ábyrgðar eða skiptihluta ef annað ákvæði samningsins fellur niður. Gjöfulegra er að hafa ákvæði sem er aðskiljanlegt og með varúðarráðstöfunum eins og að ákveða hámarksálag, tímatakmörk og skilyrðingar um sönnun. Viðurlátaákvæði geta verið gagnleg verkfæri í samningum en krefjast sanngirnis og skýrra forsendna til að hafa lagalega gildi.