Fjárhagsáætlanagerð

Fjárhagsáætlanagerð er ferli sem felur í sér skipulag, gerð og eftirfylgd fjárhagsáætlunar fyrir aðila eins og fyrirtæki, stofnanir eða sveitarfélög. Markmiðið er að skynja væntanlegar tekjur og gjöld, ákvarða fjárhagslega forgangsraðingu og tryggja að auðlindir séu nýttar á skilvirkan og sjálfbæran hátt í samræmi við stefnu og reglur.

Ferlið byggist venjulega á stutt- og langtímaáætlunum. Það felur í sér að safna og meta gögn, gera tekju- og gjaldaspár, meta valkosti og kostnað, og setja upp rekstra-, fjárfestinga- og likviditetsáætlun. Að loknu mati og samráði er fjárhagsáætlun ingönguð til samþykkis yfirvalda eða stjórnenda. Eftir samþykkt fylgir framkvæmd, regluleg eftirlit og endurskoðun: frammistaða er borin saman við áætlun og gripið er inn í þegar óvissa eða ófyrirsjáanlegir atburðir mæta.

Aðferðir og verkfæri í fjárhagsáætlanagerð taka tillit til mismunandi nálguna, svo sem rekstrar- eða fjárfestingaráætlanir, zero-based budgeting, inkremental budgeting og áætlunargerð sem byggir á ófyrirsjáanlegri þróun. Notkun á fyrirliggjandi forspá, þolinmæði gagnvart áhættu og tilviksrannsóknir er algeng í nútímareikningi.

Samhæfingin við rekstur og stjórnsýslu er í grundvallaratriði. Í opinberri stjórnsýslu Íslands er fjárhagsáætlanagerð lykilþáttur í fjárlaganefnd og fjárhagsstjórn, þar sem rekstrargrunnur og framtíðarsýn eru samræmdir lagaramma og stefnumótandi markmiðum. Sveitarfélög sinna einnig eigin fjárhagsáætlunum innan ramma sem ríkisvaldið setur.