Afleiðumarkaðurinn

Afleiðumarkaðurinn, einnig þekktur sem afleiðusamningar eða bara afleiður, er fjármálamarkaður þar sem hægt er að kaupa og selja samninga sem byggja á verðmæti undirliggjandi eigna. Þessar undirliggjandi eignir geta verið margvíslegar, til dæmis hlutabréf, hrávörur, gjaldmiðlar, vextir eða jafnvel vísitölur. Afleiðusamningurinn sjálfur er ekki eign heldur samningur milli tveggja eða fleiri aðila um framtíðarkaup eða sölu á undirliggjandi eign á fyrirfram ákveðnu verði á tilteknum degi.

Helstu tegundir afleiðusamninga eru framtíðarsamningar, valréttir, framvirknissamningar og vaxtaskipti. Framtíðarsamningar eru bindandi samningar um kaup eða sölu á eign á tilteknum degi í framtíðinni á ákveðnu verði. Valréttir gefa kaupanda réttinn, en ekki skylduna, til að kaupa eða selja eign á tilteknu verði fyrir eða á tilteknum degi. Framvirknissamningar eru svipaðir framtíðarsamningum en eru oft sérsniðnir að þörfum aðila og eru ekki jafn staðlaðir. Vaxtaskipti fela í sér skipti á vaxtagreiðslum milli tveggja aðila, oft til að breyta fasta vexti í breytilega eða öfugt.

Afleiðumarkaðurinn hefur tvenns konar tilgang. Annars vegar er hann notaður til að verja sig gegn áhættu, svokölluð verðbréfaáætlun. Til dæmis getur fyrirtæki sem býst til að fá greitt í erlendri mynt í framtíðinni nýtt sér afleiður til að tryggja sér gengið og forðast gengissveiflur. Hins vegar er markaðurinn einnig notaður til áhættusækni og til fjárhættuspils. Hægt er að afla sér mikils hagnaðar ef vel tekst til, en áhættan er einnig mikil. Afleiðumarkaðurinn er flókinn og krefst góðrar þekkingar á fjármálum til að starfa á honum á ábyrgan hátt.