óhagkvæmni

Óhagkvæmni er þegar auðlindir eru nýttar á óhagkvæman máta eða þegar framleiðsla, dreifing eða þjónusta ná ekki fullu mögulega gildi fyrir tiltekin forsendur. Hún felur oft í sér að möguleg framleiðsla eða gæði hafa engan fullnægjandi raunverulegum afleiðingum vegna takmarkana í tækni, skipulagi eða markaði. Í hagfræðilegri umræðu er tímamörk og kostnaðarskipti lykilatriði: ef afköst eru minna en mögulegt með þeim forsendum sem fyrir liggja, teljum við þetta óhagkvæmt.

Helstu gerðir óhagkvæmni koma oft til frá þremur ítökum: framleiðsluóhagkvæmni, þegar fyrirtæki eða kerfi framleiða minna en væntanlegt með þeim nýttu forsendum; úthlutunaróhagkvæmni, þegar verðlag, reglur eða skipan dreifingar leiða til þess að auðlindir nýtist á óhagkvæman hátt eða missækir nýtingu eftir mikilvægum vörum og þjónustu; og rekstraróhagkvæmni, þegar innreiðslu- eða rekstrarskilmáleikar gera starfsemi kostnaðarsamara en þörf er.

Afleiðingar óhagkvæmni eru oft hærri kostnaður, lægri framleiðslu og minni hagkvæmni í samfélagi eða fyrirtæki, sem getur haft áhrif á verðlag, lífsgæði og samkeppnishæfni. Mælingar byggjast að stórum hluta á samanburði raunverkefnis afkösta við mögulegt afkast gat, auk orkunotkunar, tíma og fjárfestinga.

Til að draga úr óhagkvæmni eru lykilatriði endurskipulagning rekstra, uppfært tækni, betri upplýsingamiðlun og stefnumótun sem styður hagkvæmni. Opinberar ákvarðanir, fjárfestingar í menntun og innleiðing hagræðingarferla geta einnig yfirstígið óhagkvæmni með aukinni gagnrýni og kostnaðar-/ábatagreiningu.