réttarbætur

Réttarbætur er hugtak í íslenskri löggjöf sem vísar til úrræða sem einstaklingar geta fengið vegna tjóna eða ranginda sem þeir hafa orðið fyrir í tengslum við réttindi sín. Að meginmarkmiði réttarbóta stendur að bæta þann sem orðið hefur fyrir skaði og endurreisa stöðu hans sem hún hefði verið hefði tjónið ekki orðið. Réttarbætur geta verið fjárhagslegar bætur og, eftir atvikum, aðrar aðferðir sem miða að því að koma í staðinn fyrir úrskiptavit eða kerfisbreytingar sem draga úr hættu á endurtekningu.

Réttarbætur byggjast á mörgum sviðum lögfræðinnar, þar á meðal einkamálum, stjórnsýslurétti og mannréttindarétti. Ísland er aðili að alþjóðlegum sáttmálum sem kveða á um úrræði fyrir ranglátt eða vanrækslu ríkisins, þar á meðal Evrópuréttindasáttmálanum (ECHR). Innan þessa ramma geta réttarbætur falist í dómsúrísli, jafnframt því sem stjórnvöld geta veitt úrræði eða bætur eftir lagareglum sem gilda hverju sinni.

Ferli réttarbóta fer eftir atvikum; kröfur eru almennt teknar fyrir dómstóla eða stjórnsýslu. Sönnunarbyrðin liggur hjá þeim sem gerir kröfu um bætur, og oft þarf að sanna tjón, orsakasamband og ábyrgð. Upphæð bótanna byggist á umfangi tjóns, eðli skaða og gildandi regluverk um bætur. Markmið réttarbóta er að viðurkenna skaða, koma til móts við tjónþola og draga úr hættu á endurtekningu. Nokkur tjón séu þó ekki bætanleg innan lagakerfisins.